修订:2008年5月15日,第5763号法律第2条
雇主在其雇用五十名以上劳动者的私营部门工作场所,有义务按照百分之三的比例雇用残疾劳动者,在公共工作场所,有义务按照百分之四的比例雇用残疾人、按照百分之二的比例雇用刑满释放劳动者,或者雇用属于1927年6月21日第1111号《兵役法》或者1927年6月16日第1076号《预备役军官和预备役军事人员法》适用范围、在服兵役期间因1991年4月12日第3713号《反恐怖法》第21条所列恐怖事件的原因和影响而受伤但未被认定为伤残的人员,安排其从事与其职业、身体和精神状况相适应的工作。在同一省境内拥有多个工作场所的雇主,其在本范围内有义务雇用的劳动者人数,按照劳动者总人数计算。
确定本范围内应当雇用的劳动者人数时,以依定期和不定期劳动合同受雇的劳动者为准。依非全日制劳动合同工作的人员,按照其工作时间折算为全日制工作。计算比例时,不足半数的尾数不计,半数以上的尾数进位为整数。在工作场所任职期间致残的人员享有优先权。
雇主通过土耳其就业局招用其有义务雇用的劳动者。本范围内应当雇用的劳动者的条件、可以从事的工作、其在工作场所除一般规定外应当遵守的特殊工作安排和职业定向,以及雇主从职业角度如何招用等事项,由劳动和社会保障部在征求家庭和社会政策部意见后发布的条例规定。
不得安排残疾劳动者从事井下和水下工作,依照上述规定确定工作场所劳动者人数时,不计入从事井下和水下工作的人员。
因伤残而被迫离开某一工作场所、其后伤残消除的劳动者要求在原工作场所重新就业的,雇主有义务按照当时的条件,在原工作或者类似工作有空缺时立即录用,没有空缺的,在最先出现的空缺岗位上优先于其他申请人录用。在具备所需条件的情况下,雇主不履行订立劳动合同义务的,应当向要求重新就业的原劳动者支付相当于六个月工资的赔偿金。
私营部门雇主在本条范围内雇用的、适用1964年7月17日第506号《社会保险法》的残疾被保险人,以及在2005年7月1日第5378号法律第14条规定的庇护性工作场所雇用的残疾被保险人,其依该法第72条和第73条所列并由第78条确定的缴费基数下限计算的保险费中的雇主应缴部分全部由国库承担;超出配额雇用残疾人的雇主以及虽无义务但雇用残疾人的雇主,就其以此方式雇用的每一名残疾人,依缴费基数下限计算的保险费中的雇主应缴部分全部由国库承担。雇主应缴部分的保险费由国库承担的条件是:雇主应当依照第506号法律在法定期限内向社会保障局提交其所雇用被保险人的月度保险费和服务文件,并已缴纳全部被保险人保险费中被保险人应缴部分的金额以及未由国库承担的雇主应缴部分的金额。雇主依本款应缴纳的保险费逾期缴纳的,因国库向社会保障局付款延迟而产生的滞纳金,向雇主收取。由国库承担的保险费金额,在适用所得税和公司税时不作为费用或者成本项目计算。增加句:2008年7月31日,第5797号法律第10条本款规定的激励措施,按照第506号法律适用范围内被保险人(公共行政机关除外)的计征基数和费率,同样适用于第506号法律临时第20条范围内基金章程所适用的人员。本款适用的程序和原则,由财政部、劳动和社会保障部以及国库副国务秘书处共同确定。
修订第七款:2011年10月11日,第665号法令第28条因违反本条而依照第101条收取的罚款,用于残疾人和刑满释放人员自主创业、帮助残疾人就业的辅助技术、残疾人就业安置、确保其适应工作和工作场所以及类似项目。所收取罚款的使用事项,在土耳其就业局的协调下,由劳动和社会保障部劳动总局和职业健康与安全总局、家庭和社会政策部残疾人和老年人服务总局、司法部监狱和看守所总局、代表最多劳动者和雇主的上级组织以及代表最多残疾人的上级组织各派一名代表组成的委员会作出决定。委员会的工作程序和原则,由劳动和社会保障部发布的条例规定。
雇用刑满释放人员时,法律中关于公共安全相关服务的特别规定不受影响。
土耳其语原文
MADDE 30 · Engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu
(Değişik : 15/5/2008-5763/2 md.)
İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde dört engelli ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi veya 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu veya 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu kapsamına giren ve askerlik hizmetini yaparken 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 21 inci maddesinde sayılan terör olaylarının sebep ve tesiri sonucu malul sayılmayacak şekilde yaralananları meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler. Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır.
Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler esas alınır. Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür. Oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülür. İşyerinin işçisi iken engelli hâle gelenlere öncelik tanınır.
İşverenler çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri Türkiye İş Kurumu aracılığı ile sağlarlar. Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerin nitelikleri, hangi işlerde çalıştırılabilecekleri, bunların işyerlerinde genel hükümler dışında bağlı olacakları özel çalışma ile mesleğe yöneltilmeleri, mesleki yönden işverence nasıl işe alınacakları, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamaz ve yukarıdaki hükümler uyarınca işyerlerindeki işçi sayısının tespitinde yer altı ve su altı işlerinde çalışanlar hesaba katılmaz.
Bir işyerinden malulen ayrılmak zorunda kalıp da sonradan maluliyeti ortadan kalkan işçiler eski işyerlerinde tekrar işe alınmalarını istedikleri takdirde, işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye altı aylık ücret tutarında tazminat öder.
Özel sektör işverenlerince bu madde kapsamında çalıştırılan 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi engelli sigortalılar ile 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde belirtilen korumalı işyerlerinde çalıştırılan engelli sigortalıların, aynı Kanunun 72 nci ve 73 üncü maddelerinde sayılan ve 78 inci maddesiyle belirlenen prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı, kontenjan fazlası engelli çalıştıran, yükümlü olmadıkları halde engelli çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir engelli için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı Hazinece karşılanır. İşveren hissesine ait primlerin Hazinece karşılanabilmesi için işverenlerin çalıştırdıkları sigortalılarla ilgili olarak 506 sayılı Kanun uyarınca aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmesi ve sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet eden tutarı ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesine ait tutarın ödenmiş olması şarttır. Bu fıkraya göre işveren tarafından ödenmesi gereken primlerin geç ödenmesi halinde, Hazinece Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemenin gecikmesinden kaynaklanan gecikme zammı, işverenden tahsil edilir. Hazinece karşılanan prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınmaz. (Ek cümle: 31/7/2008-5797/10 md.) Bu fıkrada düzenlenen teşvik, kamu idareleri hariç 506 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılara ilişkin matrah ve oranlar üzerinden olmak üzere, 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıkların statülerine tabi personeli için de uygulanır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı tarafından müştereken belirlenir.
(Değişik yedinci fıkra: 11/10/2011-KHK-665/28 md.) Bu maddeye aykırılık hallerinde 101 inci madde uyarınca tahsil edilecek cezalar, engellilerin ve eski hükümlülerin kendi işini kurmaları, engellinin iş bulmasını sağlayacak destek teknolojileri, engellinin işe yerleştirilmesi, işe ve işyerine uyumunun sağlanması ve bu gibi projelerde kullanılır. Tahsil edilen cezaların kullanımına ilişkin hususlar, Türkiye İş Kurumunun koordinatörlüğünde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü ile İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü, en çok işçi ve işvereni temsil eden üst kuruluşların ve en çok engelliyi temsil eden üst kuruluşun birer temsilcisinden oluşan komisyon tarafından karara bağlanır. Komisyonun çalışma usul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
Eski hükümlü çalıştırılmasında, kanunlardaki kamu güvenliği ile ilgili hizmetlere ilişkin özel hükümler saklıdır.